Jak wiadomo korki do butelek powstają z kory dębu korkowego (Quercus Sauber L)

To jedyne drzewo wytwarzające korek, którego chemiczne i fizyczne właściwości są w stanie zaspokoić wymagania przemysłu winiarskiego, dostarczając zatyczek o nieporównywalnych właściwościach. Jest to drzewo, które odznacza się nieprzeciętnymi atrybutami spośród, których najważniejszym jest zdolność do samoregeneracji, po zerwaniu z niego kory. Usuwanie kory, średnio raz na 9 lat, jest zabiegiem zupełnie pożądanym i nieszkodliwym dla drzew. Jest to sytuacja podobna do winorośli, która wymaga przycinania.

Sekret nadzwyczajnych parametrów korka tkwi w strukturze komórkowej kory dębowej, której żadna technologia nie jest w stanie zastąpić. Korek ma budowę plastra miodu zbudowanego z małych komórek suberyny i złożonych kwasów tłuszczowych. Jego komórki są wypełnione gazem o składzie zbliżonym do powietrza. Komórki te, w kształcie poduszeczek, mają prawdziwą pamięć elastyczną. Warto dodać, że na 1 cm³ korka składa się 40.000.000 komórek.  Kiedy są skompresowane (ściśnięte) ciągle próbują powrócić do swego pierwotnego kształtu i w ten sposób zapewniają doskonałe uszczelnienie szyjki butelki. Oznacza to, że korek utrzymuje stałe ciśnienie napierające na wewnętrzną stronę szyjki butelki i w ten sposób może zniwelować wszelkie nierówności już w butelce. Korek łatwo ulega kompresji i dlatego jest mniej podatny na uszkodzenia spowodowane przez korkownice na liniach rozlewniczych. Wręcz niewiarygodnym jest fakt, że zatyczka korkowa może być ściśnięta (zmniejszona) o połowę  objętości bez utraty swej elastyczności. Fenomenem jest też to, że kiedy jedna strona korka zostaje ściśnięta, druga nie ulega rozszerzeniu. Wszystko to składa się na elastyczność korka, która zapewnia mu wysoki poziom tolerancji na zmiany temperatury i ciepła, co ma duże znaczenie podczas leżakowania wina.

Korek to nie tylko zatyczki do butelek

Niezwykle lekki, wytrzymały, niegnijący i nieprzepuszczalny korek zyskał miano unikalnego surowca, który z upływem lat zyskał wielkie uznanie. Początkowo z korka zaczęto wytwarzać spławiki, później przyszedł czas na pokłady statków i podeszwy do butów. Jak wiadomo korek nie tonie, a przy tym jest bardzo lekki i wygodny. Te właściwości sprawiły, że stał się niezastąpionym surowcem w wielu gałęziach przemysłu. Korek znalazł zastosowanie również w sporcie. Najlepsze lotki do badmintona mają główki wykonane właśnie z korka. Nowoczesne sale gimnastyczne i siłownie mają podłoże wykonane z budulca, któreg główną częścią składową jest korek. Dzisiejsi wędkarze również używają korkowych spławików, a producenci wędek stosują korek do wykonanie  części chwytnej. Korek znalazł zastosowanie również w domu, szkole i biurze. Wykonuje się z niego różnego rodzaju tablice, podkładki. Podczas zbiorów kory dębowej używa się wiader wykonanych z korka, w których przetrzymuje się zimną wodę. Wiadra te działają niczym termos i zachowują niską temperaturę cieczy, podczas gdy na dworze panują bardzo wysokie temperatury. Korek to także galanteria. Powstają się z nigo torebki, portfele, futerały, a także okładki książek i notatników. Z korka wykonuje się także różnego rodzaju ozdoby, które trafiają do m.in. do restauracji. Ciekawostką jest fakt, że w ostatnim czasie jedna z najbardziej luksusowych marek na rynku samochodów wprowadziła do sprzedaży serię aut z tapicerką wykonaną właśnie z korka. Warto dodać, że niektóre portugalskie winnice wykorzystują cienkie arkusze korka do wytwarzania etykiet na swoje wina.

 Korek jest produktem nadającym się do recyklingu

Jest surowcem odnawialnym, wielokrotnego użytku i biodegradowalnym. Od pewnego czasu w Portugalii trwa kampania, mająca na celu zachęcić konsumentów wina do oddawania zużytych korków do specjalnych punktów, z których trafiają do zakładów przetwarzania. Korek może zostać poddany recyklingowi poprzez zmielenie. Powstały  granulat zostaje użyty do produkcji innych dóbr, jednak nie wytwarza się już z niego zatyczek do butelek.  Przemysłowe wykorzystanie korka odbywa się zgodnie ze strategią zrównoważonego wykorzystania montados, czyli obszarów porośniętych dębem korkowym i tym samym przyczynia się do zachowania naturalnej równowagi lasów i powiązanych z nimi ekosystemów. Niezwykle istotną sprawą jest też to, że w procesie produkcji korka nie powstają żadne toksyczne odpady. Resztki materiału, z którego powstają poszczególne zatyczki są mielone na pył i spalane w specjalnych piecach, które wytwarzają energię do zasilania fabryk. Jako ciekawostkę warto dodać, iż korek jako surowiec jest bardzo trudno podpalić, natomiast pył korkowy pali się niezmiernie łatwo.

Ważnym aspektem jest skład chemiczny korka.

Jest to produkt złożony, na który składają się:

suberyna (45%)

Jest to główny składnik ścian komórkowych korka, który odpowiada za jego sprężystość.  Suberyna jest lipidem składającym się z mieszanki kwasów organicznych, które pokrywają ściany komórek korkowych ,zapobiegając przed ulatywaniem cieczy i gazów. Suberyna ma wybitne właściwości: jest nietopliwa i nierozpuszczalna w wodzie, alkoholu, eterze, chloroformie, skoncentrowanym kwasie siarkowym i kwasie chlorowodorowym. Esencję tego materiału stanowią komórki zgrupowane w pęcherzykowatą strukturę, które mają kształt pięciokątnych i sześciokątnych graniastosłupów. Wysokość każdego z tych maleńkich graniastosłupów wynosi w przybliżeniu 40-50 mikrometrów (milionowe części metra). Mniejsze komórki mierzą 20 bądź nawet 10 mikrometrów.

lignina (27%)

Jest to element odpowiedzialny za prawidłowe związanie składników korka.

polisacharydy (12%)

Polisacharydy to składniki ścian komórkowych, które pomagają określić strukturę korka.

taniny (6%)

Są to składniki odpowiedzialne za kolor.

woski (5%)

Są to hydrofobowe składniki, które zapewniają nieprzenikliwość.

pozostałe substancje

Zaliczamy do nich minerały, wodę, glicerynę, inne składniki.

Żaden inny produkt, nieważne czy syntetyczny czy naturalny, nie ma takich właściwości, które można by porównać z właściwościami korka. Mimo pojawienia się alternatywnych dla korka produktów, wciąż zyskuje on coraz większe uznanie i stanowi zatyczkę o wybitnych właściwościach, dzięki czemu jest jedynym produktem, który znalazł uznanie pośród producentów najlepszych win, szampanów i innych alkoholi.

Michał Kwiatkowski 

źródło: Amorim

Korkiem nazywamy korę dębu korkowego (Quercus Suber L.) – szlachetnego drzewa, rosnącego w rejonie Morza Śródziemnego, w takich krajach, jak Hiszpania, Włochy, Francja, Maroko, Algieria, a szczególnie w Portugalii, gdzie gaje dębowe zajmują powierzchnię ponad 720 000 hektarów. Rośnie tam na plantacjach zwanych montados (w Hiszpanii dehasas). Spośród wielu unikatowych właściwości, które wyróżniają dąb korkowy, najważniejsza jest zdolność do zachowania kory, która zerwana z drzewa regeneruje się po pewnym czasie sama. To właśnie z kory wycina się korki do butelek.

Pozyskiwanie kory z dębów korkowych to proces, który wymaga nie lada umiejętności i jest przeprowadzany zgodnie z zasadami „kodeksu korkowego” – zawierającego prawnie określone odstępy czasu pomiędzy kolejnymi etapami pozyskiwania surowca. Kodeks ten określa tez dojrzałość kory dębowej i warunki pogodowe, jakie powinny panować podczas zbiorów. Obowiązuje tu strategia zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi.

Zabieg pozyskiwania kory dębowej nazywamy okorowaniem. Jest przeprowadzany podczas najbardziej aktywnej fazy wzrostu w ciągu roku – od polowy maja do końca sierpnia – bez szkody dla drzew. Jednak zanim drzewo korkowe zapewni nam surowiec odpowiedniej jakości, musi upłynąć ok. 40 lat. Okres życia dębu korkowego dzielimy na 3 podstawowe etapy.

Etap I : 0-25 lat

Pierwszego okorowania dokonuje się po ok. 25 latach od wykiełkowania drzewa. (proces ten nosi nazwę desbóia). Warunkiem jest, żeby drzewo osiągnęło obwód minimum 70 cm, mierzony na wysokości 120-150 cm od gruntu. Surowiec uzyskany po pierwszym okorowaniu nosi nazwę virgin cork. Ma on bardzo nieregularna strukturę, jest twardy i trudny w obróbce. Nie wytwarza się z niego zatyczek do butelek, ale znajduje zastosowanie w takich produktach, jak parkiet, artykuły dekoracyjne czy wyroby przemysłowe.

Etap II: 25-34 lata

Po 9 latach kora zostaje ponownie zerwana z drzew. Tym razem ma ona już bardziej regularna strukturę i nie jest taka twarda. Jednak jej grubość jest wciąż niewystarczająca, żeby wytworzyć z niej zatyczki o zadowalającej jakości.

Etap III: 34-43 lata

Dopiero trzecie zbiory dają korę, która odznacza się odpowiednimi właściwościami do tego, żeby wytworzyć z niej dobrej jakości korki do butelek. Na tym etapie kora nosi nazwę amadia albo reproduction. Ma regularna strukturę, równa na zewnątrz i od wewnątrz. Od tej pory drzewo co 9 lat daje bardzo dobrej jakości surowiec, z którego wytwarza się zatyczki do butelek.

Przeciętna długość życia dębu korkowego wynosi od 170 do 200 lat. Oznacza to, ze w tym czasie kora będzie pozyskiwana około 17 razy. Najsłynniejszy i najstarszy dąb korkowy, „Whistler Tree”, podczas ostatniego okorowania przyniósł plon w wysokości 1200 kilogramów, z którego wytworzono około 100 000 korków do butelek.

Michal Kwiatkowski

zródlo : AMORIM

Wino i korek od wielu lat tworzą parę. Ten ostatni udowodnił przez wieki, że jest najbardziej efektywną zatyczką dla wina – chroni jego właściwości i pozwala się rozwinąć wraz z upływem czasu.

Jak zwykle zaczęło się w Egipcie…

Pierwsze zastosowanie korka jako zatyczki odnotowano ok. 3000 lat przed Chrystusem w starożytnym Egipcie. W tym samym czasie korek był już używany do wytwarzania sprzętu wędkarskiego, nie tylko w Egipcie, ale też w Persji, Chinach czy Babilonie. Świadomymi jego nieprzeciętnych właściwości byli także starożytni Grecy, którzy używali korka do wytwarzania spławików, sandałów, a także jako zatyczek do naczyń na wino i oliwę z oliwek. Pierwszym, który położył naukowe podwaliny pod dogłębne zbadanie właściwości korka, był grecki filozof i badacz przyrody – przyjaciel Arystotelesa – Teofrast z Eresos. Uczony ten, prowadząc badania botaniczne, zauważył, że drzewo korkowe (dąb korkowy) odznacza się niezwykłymi właściwościami regeneracji i po zdarciu z niego kory bardzo szybko odbudowuje utraconą tkankę. Korek znali również Rzymianie i używali go jako materiał do budowy dachów, uli, statków, do wytwarzania damskiego obuwia, a także jako zatyczki do różnego rodzaju beczek.

Mądry mnich – Dom Pérignon

Prawdziwy przełom w wykorzystaniu zalet korka nastąpił pod koniec XVII w., kiedy francuski mnich – Dom Pérignon, zarządca piwnic w opactwie Hautvillers, zaczął używać korków jako zatyczek dla swojego słynnego szampana. Przedtem wino było zabezpieczane drewnianymi zatyczkami, które były owinięte namoczonymi w oliwie konopiami. Lecz korki te często wystrzeliwały, przynosząc niemałe straty. Mnich z powodzeniem wymienił drewniane, stożkowe zatyczki na korki z korka. Od tej pory wino i korek stanowią nieodłączną parę.

Potrzebne nam fabryki…

Napędzana niezwykle szybkim rozwojem winiarstwa fala wymagań wobec korka stale rosła, przenosząc się do Katalonii. To właśnie tam, w 1750 r. w miejscowości Anguine, powstała pierwsza na świecie fabryka korków do butelek, dając tym samym początek zastosowania ich na masową skalę.

Do Portugalii korki dotarły ok. roku 1700. Niespełna 70 lat później znalazły zastosowanie jako zatyczki do butelek, w które rozlewano porto, pozwalając tym samym – pierwszy raz w historii – na powolne dojrzewanie tego wina w szklanych butelkach. Poprawa jakości produkowanych butelek oraz ujednolicenie ich kształtów (chodzi tu głównie o wymiary i kształt szyjek) pomogły umocnić pozycję korka, nie tylko jako zabezpieczenia dla wina, ale także jako zatyczki dla innych płynów, które sprzedawano w butelkach. Wraz ze wzrostem zapotrzebowania na korki rozpoczęto regularną uprawę gajów korkowych, które do dzisiaj symbolizują Półwysep Iberyjski. W roku 1790 wydano pierwsze kompendium wiedzy o korkach, którego autorem był Portugalczyk, Joaquim Sequiero.

Więcej korka!

Korek stał się surowcem tak potrzebnym, że w XIX w. dęby korkowe zaczęto sadzić w takich krajach, jak Francja, Włochy, Tunezja a nawet USA czy Rosja. Jednak w żadnym z nich nie osiągnięto tak obfitych plonów ani tak wysokiej jakości, jak w Portugalii. XIX wiek to także czas naznaczony ważnymi odkryciami – skonstruowanie maszyny do produkcji zatyczek korkowych (Wielka Brytania), a także maszyn pomocniczych liczących korki. Prawdziwy „boom” nastąpił w ostatnim ćwierćwieczu, kiedy produkcja korków rosła w niewiarygodnym tempie. Warto wspomnieć, że w latach 1890-1917 siła produkcji w przemyśle korkowym zwiększyła się ponad dwukrotnie, a do 1930 r. – już pięciokrotnie (ponad 10 000 pracowników). Ważnym momentem tego okresu było także wyprodukowanie – w ostatnich latach XIX w. – w Reims (Francja) pierwszego korka do butelek sklejonego z dwóch części.

1 + 1 = innowacja

W XX w. wiele zainwestowano w innowację i rozwój, co z kolei zaowocowało wprowadzeniem na rynek nowych produktów. W 1903 r. pojawiły się korki złożone z dysków z korka litego, pomiędzy którymi znajdował się aglomerat (korki typu 1+1 lub inaczej Twin Top®). Co ciekawe, korek jako surowiec znalazł też zastosowanie w przemyśle zbrojeniowym i budowlanym.

W ostatnich latach ubiegłego stulecia podjęto inicjatywy, które miały na celu prowadzenie badań i zdefiniowanie międzynarodowych standardów dla wytwórców korków. Najważniejsza z nich to założone w 1987 r. Confédération Européenne du Liége (C.E. Liége), które w 1996 r. wydało „The International Code of Cork Stopper Manufacturing Practice” – dokument uchodzący za kluczową dyrektywę stanowiącą o jakości w procesie produkcji zatyczek korkowych. Ważną inicjatywą jest również powstała przy wsparciu Komisji Europejskiej i C.E. Liége „The Quercus Programme”, która miała na celu zdiagnozowanie i walkę z czynnikami odpowiedzialnymi za posmak korka w winie.

Duet najwyższej jakości

W ciągu ostatnich kilku dekad świat wina i korka rozwinął się szybciej, niż kiedykolwiek w historii, przynosząc tym samym ogromną poprawą jakości.

Największy postęp, obejmujący swym zasięgiem zbiory, unowocześnienie technologii obróbki surowych materiałów, jak i produkcji, a także ustawodawstwo w tym zakresie i implementację restrykcyjnych wymogów związanych z kontrolą jakości, odnotowała Portugalia. Kraj ten ma obecnie najlepsze warunki do produkcji korków (klimat, tradycja, nowoczesna technologia), wyznaczając tym samym standardy dla przemysłu korkowego na całym świecie.

Michał Kwiatkowski

źródło: www.corkfacts.com, www.amorim.com, www.realcork.org